کپنک لر گولدن گوله قونورلار
باهار گلیر پنجره نی باغلاما
بنوشه لر کردیمیزه دولورلار
بولاغ آخیر سن گؤزه لیم آغلاما

یئنه قالدی اوزو قارالیق کؤموره
ظالیم شاختا ساراییندا گول بیتیر
ایلیق یئللر اسیر سئزاق یئرینده
یاز چمنده آچیب چیچکدن چتیر

گول دردیمیز بوزا دؤنوب اریسین
خزان وورموش آرزی باغی گول آچسین
یاز گتیرسین یئنیلیک ین نغمه سین
کؤنول لرده اومود دالی زوغ آتسین

گول اوچوشسون دوداق دوداق دردیمیز
سئوگی سئلی سارسین عومور یوللارین
کؤلگه لرده سارالماسین گولوموز
اسیر تورپاق دادین آلسین باهارین

شاعیر میرزا علی معجز شبستری تبریزین شمال شرقینده واقع اولان شبستر شهرینین اهلی دیر . او 1252 شمسی ایلینده آنادان اولوب و حاجی آغا آدلی بیر تاجیرین اوغلی دیر . میرزا علی تحصیلاتین بیر کؤهنه اصول مکتبینده مشغول اولموش و اؤز یازدیغینا گوره آتاسی اونون 16 یاشیندا اولان زامان وفات ائدیب و قارداشلاری اونی استانبولا دعوت ائتمیشدیلر . معجز استانبولدا چوخ حکایت و ادبیات و تاریخ صاحه سینده یازیلان رمان لارین اوخوماقی ایله مشغول اولموشدیر . معجز 30 یاشا چاتاندا غربتی ترک ائدیب و اؤز وطنی شبستره مراجعت ائتمیشدیر و ان عزیز اوقاتینی شیخ محمود شبسترلی نین توپراغی کناریندا کئچیریب و شعر یازماغا مشغول اولموشدیر .

اثرلریندن واضح گورونور کی شاعیر اجتماعی حیات باره سینده بؤیوک و گؤرکملی آددیملار گوتوروب . مثلا دئیر کی :

چون قاییتدیم وطنه آچما دهانین دئدیلر

دینمه دانیشما و ترپتمه زبانین دئدیلر

دئدیم اللاهه باخین ائتمه یین  آخر اولدوم

گر بوجور ائتمیه سن چوخدی زیانین دئدیلر

شاعیر اوز زندگانلیغیندا بئله یازیر :

"وطنه قایداندان سونرا یوردومون حالینی گؤروب نوحه خوانلیغا باشلادیم ! منیم نوحه خوانلیغیم آخوندلارین خوشونا گلمه دی و منه محاربه اعلانی ائتدیلر . 26 ایل ووروشدوم . خیرات وئردیلر منی دعوت ائتمه دیلر ، طوی اولدی منی چاغیرمادیلار ، یعنی یازدیم و گوشه کناردا باشا آپاردیم ."

او اؤز شعرلرینده خرافات اصول لاری و جهالت و ظلالته سوق ائدن عادت و مرض لری تنقید ائدوب ، اینسانلاری یاخشی شرح لر و گؤزل شعرلر وسیله سی ایله مدنیت و اجتماعی حقوق سمتینه سوق ائدیب و هئچ بیر زاددان قورخوسی یوخموش .

شعرلریندن نمونه لر عزیز اوخوجولاریما تقدیم اولونور ...

آ جیران                      8/1 MB   

گوزلریم                      7/2 MB

گوزلریمه باخان گلسین               2.6 mb

یارب منیم صبریمی وئر               2.3 mb

يیغدی خير و بركت سفره سين ، احسانیله گئتدی
امن امانليق دا يوكون باغلادی ، ايمانیله گئتدی

بيگ خان اولمازسا دئيه رديك اولاجاق كنديميز آباد
او خراب كتده ، و لاكن ائله بيگ خانیله گئتدی

(سيلو) داير اولالی ، هر نه دگيرمان ييغيشيلدی
آمما خالص تميز اوونلاردا ، دگيرمانیله گئتدی

مستبد سلطاني سالدوق ، كي اولا خلقميز آزاد
سونرا باخديق كي آزادليق دا او سلطانيله گئتدی

بير (بلی قوربان!) اولوب ايندی بيزه مين بلی قوربان
آمما (خلعت وئرن) اول بير بلی قوربانیله گئتدی

دوز مسلمانه ديئيرديك : قولاغی توكلو دی بدبخت
ايندی باخ ، گور كی او دوزلوك ده ، مسلمانیله گئتدی

وئرمه (صابر) دئدی ، او دولما فسنجانی آخوندا
آغزيميزدان دا داد ، اول دولما  فسنجانیله گئتدی

دئدی انسانيمیز آزدير ، هامي انسان گرك اولسون
آمما انسانليقمزدا ، او آز انسانیله گئتدی

بو قدر (دفتر) و (اسناد) له ، بير حقه چاتان يوخ
حق وئرنلر (پيتيگي) ميرزا قلمدانیله گئتدی

بيزه بير دين قالا بيلميشدي ميراث ، بيرده بو ايران
دين گئدنده دئدی : " تك گئتمه رم! " ايرانیله گئتدی

ايسته ديك قانلا يوواق ئولكه ميزين لكه سين ، آمما
ئولكه ميز خالص ئوزی لكه اولوب قانیله گئتدی

يورقانی اوغری قاپاندا ، دئدی ملانصرالدين :
نيله سين چيلپاغيدی ، اوغري دا يورقانیله گئتدی

هاوا انسانی بوغور باش باشا " گاز كربنيك " اولموش
يئل ده اسمير ، ائله بير ، يئل ده سليمانیله گئتدی

سو ، كرج دن " كلور " ايله گلی پاسلی دميرده
گوره سن " شاه سويی " تك چشمه نه عنوانیله گئتدی

تركی اولموش قدغن ، ديوانيميزدان دا خبر يوخ
"شهريارين" ديلی ده وای دئيه ، ديوانیله گئتدی

هر زامانکی باخیرام باشینا قار وار گورورم                   

اوغول اولموش آتا تک گوزلرین آغلار گورورم

هر طرفدن چکیلیب سینه وه داغلار گورورم                 

آی آلان اوستونو غم چیسگینی ، هر یانی دومان

آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان

گورموشوک یازدا کوچک لرده چیچکلر آچیلار                  

هر طرفدن چیمنین سینه سینه گول ساچیلار

ماهنی لار قوشماغا باشلار یئنه ده قوشماچیلار          

یاز گلیب گئتدی یئنه گولمه دین اوچ آیدا بیر آن

آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان

قرنیلر گئچدی سنین گولمه دی بیر لحظه اوزون         

قانلی یاش توکدو سارالمیش اوزونه یاشلی گوزون

غصه دن دوندو قارانلیق گئجه اولدو گونوزون               

نه سوران حالینی اولدی نه وئرن جیسمیوه جان

آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان

آند وئررم سنی او قانه بلنمیش داشووا                       

گئجه گوندوز او گوزوندن توکولن قان باشووا

اورگین دردینی بیلدیر او "سهند" قارداشووا                  

سنی وارلیق  سنی تانری  سنی بو آه و فغان

آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان

سالارام یادیما بیر لحظه او گئچمیش لریوی               

توکولن سنگ جفائیله او دور دیشلریوی

ایزلرم بیر بیر او حئیرت یارادان ایشلریوی                    

هامی دان من سنین احوالینا آرتیق نیگران

آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان

ساکیت اول ، آغلاما قوی بیرجه چکیلسین بو دومان      

گون چیخیب ظولمنی بیر یوللوقا قووسون بورادان

"نبی" گلسین ، بو آت اولسون یئنه داغلار آتیلان          

"هجر"ین بلکه یغیلسین گوزو یولدان ، آناجان

آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان

سوندوره بیلمه دی گوز یاشین اورکدن اودووی              

چاغیریم قوی کومک ائتسین سنه اوز اولادیوی

افتخاریله بوگون ذیکر ائدرم پاک آدیوی                         

مرد اوغوللار بئجریب خلقه وئرن شوهرت و شان

آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان

"بابکین"گئتدی سه بوش قالمادی آمما قوجاغین             

دولودور مین ائله اوغلانلاریلا هر بوجاغین

نه قدر یئل اسه طوفان قوپا سونمز اوجاقین                    

ای بلالر سپری ، خالقا یامان گونده آمان

آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان

چنلی بئلده "ده لی لر " قوی یئنه قورسون بوساطی         

قوچ کوراغلو یئنه جولانه گتیرسین قیر آتی

هئچ زامان اصلین ایتیرمز او کی دوزگوندی ذاتی             

آند اولا آدیوا ، آی گوزلری آغلار ، یاشی قان

آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان

سن دویوشلرده بیر آسلان کیمی دوردون ایاغا                

اوخ آتیلدیقجا بیزه سینه نی وئردین قاباغا

غم یئمکدن داها جانیم یئتیشیب دیر دوداغا                   

نه یامان گونلره گور قالدی بو احساسلی بالان

آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان

بابالاردان بیزه قالمیش بو مثل هاممی بیلر                   

سو ٬ گلن آرخا دئیبلر یئنه بیر گون سو گلر

فلکین داش اورگین آه اوخو آخیردا دَئلر                         

"بارز" اوغلوندا یئتر سئودیگی یاره او زامان

آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان

آذربایجان ادبیاتی نمونه لری ال تلفونی ایچون   121kb

یئنی ایل ده شادلیق لار ، سالامات لار ،گولر اوزلر آرزولییرام سیزه ...

ایشالله بو ایل آذربایجانیمیزا برکت لی اولسون ...

شاد یاشایین

بیر اوجا سسدی قولاق وئر اونا هایسیز گئجه لر

سارا بیر باغدی طبیعتدن آلیب قول بوداقی

بیر شیرین ماهنیدی یانلیز اوخویار ائل دوداقی

سارا بیر قیزدی سودان سورمه چکیب گؤزلرینه

جان دئییب بیرده اورکدن آرازین سؤزلرینه

سارا سئودا ایله دونیانی آتان بیر قیزدی

سارا غملر اوجاقینادا آلیشان بیر کؤزدی

بیر نجابتلی گلین دیر ائله آسلان سایاغی

قویمادی تار ائده دونیاسینی چاققال آیاقی

اؤزونو آتدی سئله اؤزگه نی حئیران ائله دی

او یانان شمعینی پروانه یه قربان ائله دی

قوشولوب سئللره گئتدی آنا یوردون ساراسی

قالدی شیرین اوره گینده یئنه فرهاد یاراسی

باغلادی ساچلارینی قویمادی بیگانه گؤره

آنا یوردون قیزی وئرمز ساچین هر کیمسه هؤره

گلین اولدو آرازا، اوردا تویون توتدو سارا

سؤیله دی اوردا اورک سؤزلرینی نازلی یارا

آراز آغلار گؤز ایله، آلدی سارا اللرینی

دارادی ائل قیزینین بیرده قارا تئللرینی

گئتدی گؤزلردن اوزاق دوشدو ائلین بیردنه سی

گؤرمه دی خان چوبانین آیریلیقین سون نفسی

سارا گؤزلردن اوزاق دوشسه ده ایتمز اثری

بیر یاراق تک سؤزونون واردی هله چوخ کسری

ایکیمیزده بیر اورک وار

                     یاری منده ، یاری سنده

سئوگی آدلی بیر آغاجیق

                     بوداق منده ، باری سنده



چیچک بیتر گول اوزونده

مین معنا وار هر سوزونده

بیر بولودوق گوی اوزونده

                    یاغیش منده، دولی سنده

بیراووچویام گوزوم اوودا

قاچ ها قاچدا ، قوو ها قوودا

عومروموز بیر شیرین سئودا

                   پتک منده ، بالی سنده

لايلالار آنالارين اوشاقلاري ياتيرتماق اوٍچون اوْخودوقلاري شعرلر دير.آذربايجان لايلالاري فورم

باخيميندان باياتي كيميدير . لايلالاري باياتيلار دان فرقلنديرن جهت ايسه اونون مضمونو دور . فورم

باخيميندان دا بير كيچيك فرق اؤزونو گؤسترمكده دير. اگر باياتيلارين اوّلي "عزيزيم" ، "من عاشيق "

، "عاشيغام" سؤزلريله باشلاييرسا ، لايلالار دا "لايلا" سؤزو يا "لايلا دئديم، لايلا دئييم "

سؤزلري گلير.

ايندي ايسه لايلالاردان بير نئچه سینی بوردا گتیریره م :

لايلا دئديم ياتاسان

قيزيل گوله باتاسان.

قيزيل گولون ايچينده

شيرين يوخو تاپاسان.

لايلاي بئشيگيم لايلاي،

ائويم ائشيگيم لايلاي

اوزون گئج هلر بويو

چكيم كئشيگين لايلاي.

لايلاي دئديم اوجادان

سسيم چيخمير باجادان

تانري سني ساخلاسين

چيچكدن ، قيزيلجادان .

لايلاي دئديم ياتينجا

گؤزلرم آي باتينجا

جانيم دوداغا يئتدي،

سن حاصيله چاتينجا.

لايلاي دئديم، جان دئديم،

يوُخودان اوْيان دئديم.

سن يوُخودان دوُرونجا

جانيمي قوربان دئديم.

لايلاي دئديم ياتاسان

شيرين يوخو آلاسان

شيرين يوخو ايچينده

مني يادا سالاسان.

بالامين يوخوسو گلير

لايلايي نين سسي گلير

اوزاق-اوزاق داغلاردان

بالامين داييسي گلير

لايلاي منه قالان لايلاي

شيرين ديللي بالام لايلاي

ساوالان...

نغمه سینی قوشلار باغ- باغ بـولنده،

من گوز آچـــیب، بو دونـــــیایا گلنده،

بخت اولدوزوم بورادا یانان اولوبدور